Trgovina – nastanak i razvoj
Trgovina je privredna delatnost u kojoj pojedinci i preduzeća posreduju u prometu između proizvodnje i potrošnje kao kupci i prodavci roba i usluga i organizatori tržišta.
Trgovina predstavlja jednu od najstarijih privrednih delatnosti. Nastala je još u prvobitnoj ljudskoj zajednici, odmah posle nastanka stočarstva. Tada se razvijala kao robna razmena, tj. trampa, u naturalnom obliku, kada su plemena među sobom razmenjivala različite životinje. To je bio rezultat nerazvijene proizvodnje. Sa pojavom privatnog vlasništva, viškom proizvoda kao i društvenom podelom rada dolazi do razvoja trgovine i unutar samih plemena i zajednica. Ipak, trgovina u pravom smislu reči nastaje sa pojavom novca kao opšteg ekvivalenta, odnosno platežnog sredstva. Trgovac kupuje robu za novac i prodaje za novac.
Treća velika podela rada dovela je do masovne proizvodnje i potrošnje i nužnog izdvajanja trgovine kao posebne, samostalne delatnosti. U prvim fazama razvoja trgovinom su se uglavnom bavile zanatlije, koje su za novac zarađen prodajom svojih proizvoda nabavljale alat i potrošnu robu. Kasnije se u promet uključuju trgovci, pa postepeno nastaje trgovina kao posebna delatnost. U ulozi trgovaca prvo se pojavljuju vlastodršci da bi se kasnije ona prenela na specijalizovane trgovce. Šireći tržište, trgovina je doprinela stvaranju gradova a sa razvojem saobraćaja postaje i posrednik između zemalja, najpre na području Mediterana, a sa otkrićem Indije i Amerike i između kontinenata.
Trgovina je u XX veku doživela prave revolucionarne promene. Najpre nastaju ROBNE KUĆE, kao posledica nastanka srednje klase, i to se smatra PRVOM REVOLUCIJOM U TRGOVINI..Zbog masovnosti, one su udarile temelj moderne trgovine.
Pedesetih godina XX veka, kao rezultat širenja bogatstva na većinu stanovništva, nastaju SUPERETE (površine do 400 m2), SUPERMARKETI (400-2.000 m2) i HIPERMARKETI (preko 2.000 m2) koji su nudili veliki izbog robe po principu samousluživanja. SAMOUSLUŽNI OBJEKTI predstavljaju DRUGU REVOLUCIJU U TRGOVINI.
Sedamdesetih godina XX veka nastaju višefilijalne TRGOVINSKE KORPORACIJE, a posebno TRGOVINSKI CENTRI, i čine TREĆU REVOLUCIJU U TRGOVINI. Oni predstavljaju koncentraciju veleprodaje, maloprodaje i pratećih delatnosti na jednom mestu. U okviru jednog trgovinskog (shopping) centra posluje na desetine maloprodajnih objekata (klasičnih prodavnica, samousluga, robnih kuća, super i hiper marketa), kao i uslužni, ugostiteljski, sportski, kulturni i zabavni objekti. Veliki trgovinski centri grade se po obodima gradova i dosežu površinu i preko loo.ooo m2, što omogućuje ogromnu koncentraciju prometa na jednom mestu.
Razvojem tehnologije ušli smo u vek ELEKTRONSKE TRGOVINE. Nezaobilazna primena internet tehnologije dovodi do sistema on-line trgovina što omogućava masovnu potrošnju a samim tim i masovnu trgovinu.
